Lekar koji je sa srpskom vojskom prošao Albansku golgotu, lečio ranjenike na Krfu, bio odlikovan za hrabrost i postao jedan od najbogatijih Šapčana, istovremeno je bio i vlasnik jedne od najpoznatijih gradskih kafana – „Deligrada“. Danas malo ko zna da se iza ovog čuvenog kafanskog imena krije životna priča dr Mihaila Petrovića, čoveka koji je ostavio dubok trag i u medicini i u istoriji Šapca.
Kafana „Deligrad“ nosila je ime po slavnoj bici Karađorđevih ustanika, a nalazila se u nekadašnjoj Artiljerijskoj ulici, koja je 1923. godine preimenovana u Ulicu Vlade Jovanovića. Kada je šabačka opština te godine promenila nazive 17 ulica, „Deligrad“ je već bio poznato mesto u gradu.
Na istom mestu nalazio se sve do druge polovine 20. veka. Posle Drugog svetskog rata više nije imao staru namenu- nekoliko godina služio je kao magacin i stolarska radionica Narodnog pozorišta, a 1957. godine je srušen. Tri godine kasnije na njegovom mestu podignuta je trospratna zgrada sa 15 dvosobnih stanova. U prizemlju je bila prodavnica oficirske odeće, konfekcije i tekstilne robe Trgovinskog preduzeća „22. decembar“ iz Beograda.
Lekar koji je prošao albansku golgotu
Dr Mihailo Petrović rođen je 16. jula 1879. godine po starom kalendaru u porodici šabačkog trgovca Nikole Petrovića. Medicinu je završio u Gracu 1904. godine, a već naredne godine počeo je da radi kao lekar šabačke opštine.
Sa dr Androm Jovanovićem otvorio je prvu opštinsku ambulantu u Šapcu, koja je počela da radi novembra 1906. godine. Međutim, njegov profesionalni put ubrzo su promenili ratovi.
U Prvom balkanskom ratu bio je poručnik i dobio Srebrnu medalju za hrabrost. U Drugom balkanskom ratu imao je čin kapetana druge klase i nosio je „Krst milosrđa“. U Prvom svetskom ratu odlikovan je Ordenom Svetog Save IV reda za zasluge stečene u ratu.
Kao trupni lekar drugog poziva VI puka Drinske divizije prešao je Albaniju sa srpskom vojskom. Posle dolaska na Krf nastavio je službu, a od marta 1916. godine radio je kao ordinirajući lekar centralne ambulante bolničke čete Moravske divizije.
Do kraja rata dobio je još priznanja. Odlikovan je Zlatnom medaljom za revnosnu službu, a isto priznanje dobio je ponovo 1918. godine. Krajem 1920. godine imao je čin sanitetskog majora, a od novembra 1923. godine bio je nosilac Albanske spomenice.
Kuća, ordinacija i „Deligrad“
Posle ratova dr Mihailo Petrović nastavio je rad u Šapcu. Kraljevim ukazom od 14. februara 1920. godine postavljen je za sekundarnog lekara Okružne bolnice, a iste godine postao je i honorarni lekar šabačkog garnizona.
Kada je 1. decembra 1920. godine počela da radi dermatovenerološka ambulanta, postao je njen prvi šef. Od 21. novembra 1923. godine do bolesti i prerane smrti rukovodio je Odeljenjem za kožnovenerične bolesti. Unapređen je u čin sanitetskog pukovnika, a 1926. godine dobio je još jednu Zlatnu medalju za revnosnu službu u ratu.
Njegov građanski život bio je podjednako zanimljiv. U Ulici Vlade Jovanovića broj 3 imao je kuću u kojoj je živeo i ordinaciju, a posedovao je osam placeva sa kućama i u drugim delovima grada. Bio je vlasnik hotela „Central“, više dućana, magaza, podruma, knjižara i zlatara, kao i kafane „Deligrad“.
Imovina dr Petrovića procenjivala se na oko dva i po miliona tadašnjih dinara, bez akcija i hartija od vrednosti. Veliki deo imetka testamentom je ostavio u dobrotvorne svrhe.
U prvom braku sa Zorkom Gudurić iz Obrenovca imao je troje dece- Nikolu, Tvrtka i Olgu. Sa drugom suprugom, profesorkom Šabačke gimnazije Jelenom Pešić iz Bingule, imao je sina Slobodana.
Dr Mihailo Petrović umro je 27. novembra 1928. godine i sahranjen je na Donjošorskom groblju.
Poslednji dani porodične kafane
Sudbina „Deligrada“ posle Drugog svetskog rata vezana je za sudbinu porodice Petrović.
U dokumentaciji Gradskog narodnog odbora u Šapcu sačuvana je prepiska Nikole Petrovića, starijeg sina dr Mihaila, koji je početkom 1949. godine zatražio dozvolu da proda svoj deo kafane.
Nikola Petrović tada je bio major Jugoslovenske armije i „član Katedre gađanja“. Živeo je i radio u Sarajevu, a u molbi je naveo da je pre rata živeo u Beogradu, gde ga je Gestapo uhapsio 1942. godine i internirao u Norvešku. U Jugoslaviju se vratio septembra 1945. godine prvim transportom.
Naveo je da mu je u zarobljeništvu narušeno zdravlje, da je dobio „čir u stomaku“, da je imao porodične obaveze i da je morao da brine o bolesnom tastu.
U svojoj molbi napisao je:
„Na prodaju kuće se nisam odlučio iz nekih špekulativnih razloga i namera, nego samo zbog toga da likvidiram materijalne teškoće.“
Gradski narodni odbor u Šapcu u početku nije prihvatio njegovo obrazloženje, smatrajući da sa svojim primanjima može da izdržava porodicu. Posle žalbe Ministarstvu komunalnih poslova, predmet je vraćen na ponovno rešavanje, a prodaja „Deligrada“ odobrena je tek 23. februara 1950. godine.
Poslednji zapis o „Deligradu“ svedoči o vremenu u kojem se promenio odnos prema imovini, nasledstvu i ljudima koji su je stvarali. Samo dve decenije posle smrti dr Mihaila Petrovića, njegov sin Nikola morao je da traži dozvolu da proda deo očevog nasleđa. Tako je od kafane koja je nosila ime slavne bitke ostala arhivska prepiska o jednoj šabačkoj porodici i njenoj promenjenoj sudbini.
Izvor: Stana Munjić i Slavko Bogojević „Priče iz Rabadžijskog šora“
