Pre nego što su ulice dobile zvanična imena, Šapčani su grad delili na svoj način. Postojali su Bair, Preki šor, Donji šor, Kamičak i Ciganska mala. Ulice su nazivane prema zanatima, ljudima ili obeležjima po kojima su bile prepoznatljive- Rabadžijski šor, Kameni šor, Bolnički šor, Grmići, Šanin šor…
Među njima je posebno mesto zauzimao Rabadžiluk, današnja Ulica Vlade Jovanovića. Naziv je dobio po rabadžijama, ljudima čiji su život i hleb bili vezani za puteve, volovske i konjske zaprege i prevoz robe. U tom šoru sačuvano je sećanje na vreme kada su rabadžije bile neophodne za svakodnevni život i razvoj varoši.
Kada su putevi bili radnja, a volovi najveće blago
Rabadžijski posao nije bio zanat u klasičnom smislu reči. Njihova radna mesta bili su drumovi. Prevozili su šljunak, pesak, cement, gvožđe i kamen za izgradnju puteva, a iz sela u grad dovozili rakiju, suve šljive i građu. U povratku su tovarili pšenicu, kukuruz, šećer, so i drugu robu neophodnu za život.
Tereti su često dostizali i dve tone. Od tolikog napora volovima su spadale potkovice, a rad se odvijao od proleća do kasne jeseni. Zimi su mirovali i ljudi i stoka.
Koliko su rabadžije bile važne svedoči i podatak da je Sud opštine grada Šapca u maju 1925. godine bio prinuđen da ograniči težinu tereta kako bi se sačuvala gradska kaldrma. Naređeno je da zaprege sa dva konja ne smeju nositi više od 1.700 kilograma, a sa jednim konjem do 800 kilograma.
Već naredne godine šabačke rabadžije i kočijaši osnovali su svoje udruženje kako bi, kako stoji u zapisima, „našli zaštite kod vlasti“. Za prvog predsednika izabran je Vasa Bugarski, a sedište udruženja nalazilo se u kafani „Hajduk Veljko“ na Bairu.
Vlasovdan i ljudi grube reči
Kao svoju slavu rabadžije su obeležavale Vlasovdan, 11. februar. U crkvu su nosile dva kolača- jedan za žive i jedan za pokojne. Posle službe sledilo je okupljanje u kafani, večera i veselje koje je trajalo do ponoći.
Poseban obred bio je namenjen volovima. Uoči praznika mesio se kolač koji se delio stoci, a na njihovim rogovima palile su se sveće.
Stara svedočanstva opisuju rabadžije kao ljude grube reči i sočne psovke, ali i kao ljude duboke pobožnosti. To najbolje pokazuje priča o Vladi Kosovcu, šabačkom rabadžiji koji je 1932. godine ispraćen uz zvonjavu najvećeg zvona šabačke crkve.
Nekoliko godina ranije, kada je za crkvu stiglo sedam novih zvona, Kosovac se sam ponudio da sa Save prevuče najveće, teško skoro dve tone. Kada mu je ponuđena nagrada, odbio ju je i zamolio samo jedno- da mu jednog dana to isto zvono zvoni na sahrani.
Vašari, muzika i kolo do zore
Na vašarima su rabadžije bile među najviđenijim ljudima. Voleli su muziku, a svirači su dobro znali kako da im izmame i osmeh i novac.
Čim bi ih ugledali, započinjali su pesmu:
„Jaoj mene, gde mi prođe vreme, za kolima i za volovima…“
Tada bi počelo kićenje muzičara novcem i razvijalo se rabadžijsko kolo koje je trajalo do duboko u noć. U pričama je ostalo zabeleženo da su posle takvih veselja umorne domaćine volovi sami dovodili do kućnog praga.
„Krompir balovi“ sa periferije
Rabadžiluk je ušao u gradsku hroniku i po takozvanim „krompir balovima“. Zabave su organizovane nedeljom i praznicima, najčešće za momke, sluge i sluškinje, a vremenom su postale poznate širom Šapca.
Iz Rabadžiluka su preseljene u Radničku kasinu preko puta Zanatskog doma, ali su zadržale svoj prepoznatljiv duh.
Stara štampa ostavila je živopisan trag tih okupljanja:
„S jeseni, kad ospu prve kiše i raskaljaju prljavu šabačku kaldrmu, menja periferija grada svoje svakidašnje lice. Iz Cigan- male, sa violinom ispod pohabanih kaputa izmile crnpurasta lica šabačkih Cigana- svirača…“
U nastavku izveštaja opisuje se kolo, pesma, vreva i igra koja traje do duboko u kišnu noć, a zatim i dobro poznat završetak:
„A sutradan javljaju dopisnici beogradskih listova svojim redakcijama: Na periferiji Šapca došlo je noćas do krvave tuče… Dvojicu, teško ranjenih, preneli su odmah u bolnicu… Kad je bal- nek je bal.“
Ratovi i poslednji dani rabadžiluka
Za vreme Drugog svetskog rata rabadžije su prevozile raznu robu i okupljale se u kafani „Tunel“, koja se nalazila pored hotela „Zeleni venac“.
Na samom kraju rata, 1945. godine, danima su prevozile ranjenike sa železničke stanice do ruske bolnice smeštene u kasarni na Senjaku.
Posle rata posla je bilo sve manje. Do sedamdesetih godina uglavnom su prevozili ogrev i nameštaj prilikom selidbi. Volovske zaprege postepeno su ustupale mesto konjskim. Šinski točkovi zamenjeni su pneumaticima koje su sami krpili i naduvavali ručnim pumpama.
Njihovo novo okupljalište postala je kafana „Gučevo“ na Bairu.
A onda su polako nestali.
Od zaboravljenog šora do gradske ulice
Iako se nalazio nadomak centra grada, Rabadžiluk dugo nije bio među prioritetima uređenja.
Novine su 1926. godine pisale o izgradnji trotoara i kaldrme u ulici Vlade Jovanovića, ali je već 1935. godine zabeleženo da ulica nije kaldrmisana još od 1913. Tek 1937. godine počinje postavljanje novih trotoara.
Posle Drugog svetskog rata stanovnici su se i dalje borili sa prašinom i blatom. Značajniji radovi usledili su 1961. godine, kada je, uoči proslave dvadesetogodišnjice narodne revolucije, započeto uklanjanje stare turske kaldrme.
„U ulici Vlade Jovanovića najzad će biti uklonjena turska kaldrma, koja je podsećala na stara vremena…“
Kasnije je kocka ustupila mesto asfaltu, a potpuno novo lice ulica je dobila tek 2012. godine izgradnjom novog kolovoza i trotoara.
Rabadžiluk nikada nije imao mnogo reprezentativnih građevina. Od arhitektonskog nasleđa ostao je upamćen dom Luke Mitrova Mitrovića na uglu ulica Vojvode Mišića i Vlade Jovanovića, podignut početkom 20. veka u eklektičkom stilu.
Priča koja je ostala
Rabadžija više nema. Nema ni kola natovarenih šljunkom i građom, ni volova koji su pamtili put do kuće bolje od svojih gospodara. Utihnule su i kafane u kojima su se okupljali, a nema ni „krompir balova“ koji su punili novinske stupce. Ostali su zapisi, fotografije i sećanja sabrana u knjizi Stane Munjić i Slavka Bogojevića, dovoljni da podsete da je jedan šabački šor nekada živeo u ritmu volovskih točkova. Ostao je i naziv koji stariji Šapčani i danas ponekad izgovore kao da vreme nije prošlo.
Izvor: Stana Munjić i Slavko Bogojević „Priče iz Rabadžijskog šora“
