Na nekadašnjem Bećinom brdu, preko puta Hrama Svete Trojice u Šapcu, prostire se jedno od najmirnijih gradskih naselja. Nekadašnja livada između tadašnjih naselja Odžino selo i Muselin postala je mesto iz kog je rođena ideja koja će promeniti živote dece.
Teško je zamisliti da je na istom mestu, pre više od jednog veka, započela priča o borbi za zdravlje najmlađih- u vremenu kada je bolest bila svakodnevica, a siromaštvo pravilo ozbiljnu prepreku odrastanju. Malo ko, međutim, dok prolazi „pod zelenilom“ ili šeta trim stazama, pomisli da je upravo tu započela priča o prvom dečjem oporavilištu u ovom kraju.
Letnjikovac nije nastao kao stambeno naselje. Rođen je iz potrebe.
Grad u senci bolesti
Početkom 20. veka Šabac je, iako brojčano mali, važio za jedan od nezdravijih gradova u Srbiji. Vlaga u kućama, loši sanitarni uslovi i siromaštvo doprinosili su širenju bolesti, a tuberkuloza je odnosila veliki broj života. Deca su posebno stradala- neuhranjena, anemična i oslabljenog imuniteta, često bez mogućnosti da napuste tesne i memljive gradske domove.
U takvim okolnostima, 1. avgusta 1906. godine, Društvo za čuvanje narodnog zdravlja osniva na Letnjikovcu dnevni sanatorijum za „slabunjavu decu“, navodi se u tekstu mastera istoričara Dejana Živanovića „110 godina šabačkog Letnjikovca“ objavljenom u časopisu Kod 21. Lokacija nije izabrana slučajno- prostor između tadašnjih naselja Odžino selo (kasnije Pocerski Pričinović) i Muselini (današnji Jevremovac) bio je dovoljno blizu grada, ali okružen šumom i čistim vazduhom.
U to vreme u Srbiji su postojala samo dva slična oporavilišta za decu- jedno u Košutnjaku i drugo u Šapcu, što govori o značaju koji je ovaj poduhvat imao za tadašnju javnozdravstvenu brigu o najmlađima.
Na livadi koju su besplatno ustupili dobrotvori podignuta je prva drvena baraka. Opština je finansirala gradnju, a u prvoj generaciji bilo je oko četrdesetoro dece. Za siromašne je boravak bio obezbeđen uz pomoć opštine, dok su imućniji plaćali skromnu mesečnu naknadu.
Dan ispunjen vazduhom, hranom i negom
Život u oporavilištu odvijao se po strogo utvrđenom rasporedu. Dan je počinjao ranim ustajanjem, sledilo je sunčanje, vežbe disanja propisane od Ministarstva narodnog zdravlja, gimnastika i boravak u prirodi. Deca su učila i praktične veštine- pletenje, rad sa prućem, negovanje bašte i voćnjaka, uređivanje novozasađenog borovog parka.
Posebna pažnja posvećivana je ishrani. Pet obroka dnevno, povrće, uređene kuhinje i higijenski uslovi koji su za to vreme bili iznad standarda- sve je bilo podređeno oporavku. Izveštaji beleže da su deca brzo dobijala na težini i snazi, a pozitivni efekti bili su vidljivi i na njihovom raspoloženju.
Najveći doprinos u obnovi Letnjikovca nakon što je potpuno uništen u Prvom svetskom ratu imao je dr Mihailo Dunjić, predsednik Društva za čuvanje narodnog zdravlja i upravnik Okružne bolnice u Šapcu. Kako je rastao ugled ustanove, rastao je i broj mališana. U pojedinim letnjim sezonama boravilo je i do nekoliko stotina dece, ne samo iz Šapca već i iz Loznice, Lajkovca, Obrenovca, pa čak i Bijeljine. Letnjikovac je vremenom dobio nove paviljone, trpezarije, kupatila sa tuševima i kadama, pa i malu apoteku.
Godine 1930. doneta je važna odluka- ustanova prerasta u internat. Razlog nije bio samo loš i ograničen prevoz, već i činjenica da su se mnoga deca vraćala u sredine bez dovoljno hrane i nege, čime se gubio efekat boravka. Minimalni boravak iznosio je mesec dana.
Ratovi, prekidi i novi počeci
Prvi svetski rat uništio je objekte, ali je rad obnovljen već početkom dvadesetih godina, najpre u šatorima, potom u novim paviljonima. Pred Drugi svetski rat postojali su planovi za izgradnju moderne zgrade, ali su ratna dešavanja to sprečila. Prostor je u jednom periodu služio za smeštaj izbeglica.
Nakon 1945. godine Letnjikovac je najpre prihvatio ratnu siročad iz različitih krajeva, potom funkcionisao kao letovalište za decu. Tokom narednih decenija ovde su boravila deca iz različitih delova tadašnje Jugoslavije, a kompleks je povremeno dobijao nove sadržaje i prateće objekte.
Jedan od zanimljivijih događaja iz tog perioda vezuje se za 1963. godinu, kada su u Letnjikovcu boravila i deca iz Skoplja, nakon razornog zemljotresa koji je pogodio taj grad.
Sedamdesetih godina prostor Letnjikovca ponovo dobija na značaju kroz omladinske radne akcije, kada su uređivani putevi, sadili se drvoredi i dodatno oblikovan pejzaž ovog dela grada. Upravo u tom periodu počinje i intenzivnije naseljavanje ovog prostora.
Međutim, sa razvojem morskih i planinskih odmarališta, oporavilište je postepeno gubilo prvobitni značaj. Tokom decenija menjao je namenu, bio zapuštan, obnavljan i ponovo zapuštan, sve dok krajem 20. veka nije vraćen obrazovnoj i dečjoj funkciji. Deo kompleksa ustupljen je za izgradnju Osnovne škole „Stojan Novaković“, a deo pripao Predškolskoj ustanovi „Naše dete“.
Letnjikovac danas- zeleno srce naselja
Danas je Letnjikovac jedna od deset gradskih mesnih zajednica u okviru Šapca, sa oko četiri hiljade stanovnika i više od četrdeset ulica. Intenzivniji razvoj usledio je sedamdesetih godina prošlog veka, kada se ovde doseljavaju porodice iz Pocerine, Posavotamnave, Ljubovije i drugih krajeva, tražeći sigurniji život u gradu.
Na mestu nekadašnjeg dečjeg paviljona danas se nalazi moderan Trening centar, a jedan od objekata iz starog kompleksa planiran je za novu namenu u okviru socijalnih sadržaja. U blizini funkcioniše vrtić u sastavu Predškolske ustanove „Naše dete“, kao i izdvojeno odeljenje Osnovne škole „Stojan Novaković”, koje je počelo sa radom 2002. godine i danas okuplja učenike od prvog do osmog razreda. Hram Svete Trojice, završen 2014. godine, smešten je u prelepom prirodnom ambijentu četinarske šume na periferiji grada i jedan je od najmlađih i najlepših pravoslavnih objekata u Šapcu.
Izgradnja vodotornja počela je 1996, a završena u septembru 1997. godine. Radovi na izgradnji Novog groblja na Letnjikovcu započeti 1987, nakon kašnjenja, konačno su završeni 1997, a novi most prema naselju Letnjikovačka kosa pušten u saobraćaj 1996. Posebnu prepoznatljivost kraju daje Centar za stručno usavršavanje sa Parkom nauke- prostorom na otvorenom sa brojnim interaktivnim instalacijama iz fizike, hemije, biologije i astronomije. Prostor je zadržao i svoju zelenu dušu- Letnjikovačka šuma uređena je sa trim stazama i teretanom na otvorenom, a prostor podnožja Bećinog brda, među Šapčanima poznat kao „pod zelenilom“, postao je svakodnevno mesto susreta i rekreacije.
Od poljana i njiva Pocerskog Pričinovića do uređenog gradskog naselja sa školom, hramom, ambulantom i pratećom infrastrukturom- Letnjikovac je prošao dug put kao naselje koje je nastalo iz brige. Iz jedne humanitarne ideje iznikli su objekti, potom ulice, škole i porodične kuće. Danas je to prostor u kojem se odrasta, uči i živi, ali u temeljima svega i dalje stoji priča o deci kojoj je bio potreban vazduh, hrana i šansa za zdraviji početak.
Izvori: Dejan Živanović „110 godina šabačkog Letnjikovca“ (Kod 21)
Dejan Živanović „Dva veka modernog Šapca (1804- 2000)“
